POLSAM | POLİTİK STRATEJİLER ARAŞTIRMA MERKEZİ
Uluslararası arenada önemli bir ağırlığı olan BRICS’in genişleme süreci devam ediyor. Bu bağlamda 13 Haziran’da örgütün kurucu ve 2025 yılı dönem başkanı ülkesi olan Brezilya, Vietnam’ın BRICS’in yeni ortak üyesi olduğunu duyurdu.
Brezilya tarafından yapılan resmi açıklamada, “Brezilya Hükümeti, Vietnam’ın grubun ortak ülkesi olarak resmen kabul edildiğini duyurur. Vietnam, Belarus, Bolivya, Kazakistan, Küba, Malezya, Nijerya, Tayland, Uganda ve Özbekistan’ın yanında BRICS’in onuncu ortak ülkesi oldu. Yaklaşık 100 milyonluk bir nüfus ve küresel değer zincirlerine derinden entegre edilmiş dinamik bir ekonomi ile Vietnam, Asya’da ilgili bir aktör olarak öne çıkıyor.”[1] ifadeleri yer aldı. Bu açıklama ile birlikte Belarus, Bolivya, Küba, Kazakistan, Malezya, Nijerya, Tayland, Uganda ve Özbekistan’ın ardından Vietnam örgütün 10’ncu partner ülkesi oldu.
BRICS’in Genişlemeye Başlama Süreci
Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika’nın İngilizce baş harflerinden oluşan örgüt genişlemesini ilk genişlemesi 2010’da gerçekleştirmişti. İlk olarak BRIC adıyla kurulan örgüt bu genişleme Güney Afrika Cumhuriyeti’ni bünyesine dâhil ederek BRICS adını almıştır. Bu ufak genişleme sonrasında ilk büyük genişleme ise Ağustos 2023’te Güney Afrika’nın Johannesburg şehrinde düzenlenen 15. BRICS Zirvesi kapsamında bazı ülkelerin üye olmasına yönelik karar alınmıştır. Alınan bu karar neticesinde ilk olarak 6 devlete üyelik için resmi davetiye gönderilmiş ve bunlardan 5’i 1 Ocak 2024 itibarıyla BRICS’in parçası olmuştur. Uzun bir aradan sonra gerçekleşen genişlemede Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Etiyopya, İran, Mısır ve Suudi Arabistan yer aldı.[2] Arjantin’e ise resmi olarak davet gönderilmiş fakat Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei “komünistler ile ittifak kurmayacağını” söyleyerek üyelik davetini geri çevirmiştir.[3] Daveti kabul eden 5 ülke ile yoluna devam eden BRICS daha sonrasında genişleme için farklı bir strateji izlemeye başlamıştır.
Ortak Ülke Statüsü 16. BRICS Zirvesi’nde Tanıtılmıştı
Ekonomi odaklı uluslararası örgüt olan BRICS, Ocak 2024’teki genişlemenin ardından örgütün hızlı bir sürecin ardından üyeliği yerine daha dengeli ve daha planlı bir genişleme politikayı benimsemiştir. Özellikle Brezilya ve Hindistan’ın hızlı bir genişlemeye karşı olduğu diğer ülkelerin ise genişlemeye karşı çıkmadığı bir dönemde daha fazla ülke ile iş birliğine gitmek amacıyla ara formül arayışına gidildi. 22-26 Ekim 2024 tarihleri arasında Rusya’nın Kazan şehrinde düzenlenen 16. BRICS Zirvesi kapsamında hızlı genişlemenin olumsuz yönlerini minimum etkiye düşürmek amacıyla çeşitli ülkelere verilecek “ortak ülke” statüsü getirildi.[4] Alınan bu karar ile birlikte bundan sonra BRICS içerisinde yer alacak ülkeler ortak ülke statüsünde BRICS içerisinde yer alabilecekti. Her ne kadar ortak ülke statüsünde olan ülkeler resmi üyeler kadar haklara sahip olmasa da özellikle denge politikası izleyen ülkeler için örgüt can simidi konumunda. Yeni getirilen bu statü ile ortak ülkeler BRICS üyesi ülkeler ile ekonomi başta olmak üzere diğer alanlardaki iş birliktelikleri geliştirme imkânına sahip olacak. 16. BRICS Zirvesi’nde alınan yeni statü sonucunda Ocak 2025’ten itibaren 10 ülke örgüt içerisinde ortak ülke statüsünü elde etmeyi başardı.
Bu Üyelik Vietnam’a Ne Kazandıracak?
Asya-Pasifik bölgesinde bölgesel örgütlerden birisi olan ASEAN’ın parçası olan Vietnam ayrıca BRICS ile de bölge ülkeleri ile ortaklık kurmakta. Hâlihazırda Vietnam ASEAN’ın üyesi olan Tayland ve Malezya ile aynı statüde yer alıyor. Yine bölge ülkelerinden Endonezya ise örgüt içerisinde tam üye statüsünde faaliyetlerini sürdürmektedir. ASEAN çatısı altında bir arada faaliyet gösteren bu 4 ülke BRICS çatısı altında da diğer gelişmekte ve gelişmiş ülkelerle ilişkilerini geliştirmektedir.
Vietnam elde ettiği bu statü ile hem BRICS hem de Batılı ülkeler ile süregelen ekonomik ve ticari ilişkilerini dengede yürütebilecek. Yaklaşık 100 milyona yakın nüfusu olan ülke Asya-Pasifik ülkeleriyle olan ticaretinde artış yaşanacaktır. Bununla birlikte bölge ülkeleri dışında Vietnam’ın Rusya, Hindistan, Güney Afrika, Brezilya ve diğer BRICS ülkeleri ile de ticaretinde artışa geçmesi muhtemeldir.
Bununla birlikte ülke oluşumun yapılarından birisi olan New Development Bank (NDB) ile ucuz krediye erişim sağlayarak ülkeye daha fazla yabancı yatırım çekebilir. BRICS ülkelerinin ‘dolar yerine ulusal paralarla ticaret’ ilkesini benimsemesiyle yerel para birimi olan Vietnam Dongu’nun değerinin artması da görebiliriz. Sadece ekonomik değil eğitimden teröre, yapay zekâdan tarım teknolojilerine kadar Vietnam örgüt üyesi olan ülkelerle olan iş birliği süreci farklı alanlarda genişletecektir.
BRICS 2025’te Genişlemeye Devam Eder Mi?
Rusya’da düzenlenen 16. BRICS Zirvesi’nde açıklanan ortak ülke statüsü ile farklı kıtalarda yer alan bazı ülkeler hâlihazırda BRICS’in bir parçası konumuna gelmişti. 2025 yılının başında Endonezya ile başlayan resmi genişleme ile birlikte Nijerya ve Vietnam gibi ülkeler de resmi olarak BRICS ile ortaklık kurmuştur. Yılın yarısına gelindiğinde farklı bölgelerdeki ülkelerini bünyesine dâhil eden BRICS, ortak ülke statüsü ile genişlemeye devam etmesi muhtemeldir. Özellikle batı dünyasına rakip olarak ortaya çıkan BRICS’in az gelişmiş ya da gelişmekte olan ülkeleri bünyesine dâhil etmesini bekleyebiliriz.
Türkiye’nin resmi üye olmasa da ortak ülke statüsünde örgüt içerisinde yer alabileceği geçtiğimiz yıl resmi yetkililer tarafından açıklanmıştı. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan Eylül 2024’te Anadolu Ajansı’nın Editör Masası programına konuk olmuş ve süreçle ilgili olarak, “(BRICS Üyeliği) Avrupa Birliği ile bizim ekonomik entegrasyonumuz üyelikle taçlansaydı, belki biz birçok konuda bu türden bir arayış içerisinde olmayacaktık. Biz sadece BRICS’e değil ASEAN’a çok yakın bakıyoruz.” demişti.[5] Rusya’da düzenlenen 16. BRICS Zirvesi sırasında bazı sosyal medya ağlarında Türkiye’nin ortak üyelik statüsüne Hindistan’ın engel olduğuna yönelik ifadeler yer almış fakat hem Hint makamları hem de Türk yetkililer bu iddiayı yalanlamıştır.[6] Fakat Mayıs 2025’te Hindistan ile Pakistan arasında yaşanan savaşta Türkiye’nin İslamabad yönetimine askeri destek vermesi sonucunda Türkiye-Hindistan arasındaki ekonomik ile siyasi ilişkiler zarar görmüş ve Hindistan içerisinde Türkiye aleyhinde boykotlara başlanılmıştır. Bu sebeple BRICS içerisinde Türkiye’nin ortak ülke statüsünde olmasına Hindistan’ın karşı çıkması daha muhtemeldir.
Kaynakça
1) Norton, Ben, “BRICS grows, inviting 13 new ‘partner countries’ at historic summit in Kazan, Russia”, Erişim Tarihi: 26 Ekim 2024, https://geopoliticaleconomy.com/2024/10/26/brics-13-partner-countries-summit-kazan-russia/.
2) “Dışişleri Bakanı Fidan’dan BRICS üyeliği açıklaması: AB üyeliğimiz olsaydı belki de bu arayış içinde olmazdık”, Erişim Tarihi: 20 Eylül 2024, https://www.bbc.com/turkce/articles/cy54v7rxledo.
3) Ferragamo, Mariel, “What Is the BRICS Group and Why Is It Expanding?”, Erişim Tarihi: 12 Aralık 2024, https://www.cfr.org/backgrounder/what-brics-group-and-why-it-expanding.
4) Demir, Merve, “BRICS’in Genişleme Süreci”, Erişim Tarihi: 2 Kasım 2024, https://www.turkiyearastirmalari.org/2024/11/02/yayinlar/analiz/bricsin-genisleme-sureci/#:~:text=%C4%B0lk%20BRIC%20Zirvesi%20ise%202009,%C3%BC%C3%A7%C3%BCnc%C3%BC%20BRIC%20Zirvesi’ne%20kat%C4%B1lm%C4%B1%C5%9F%3Ft%C4%B1r.
5) “Türkiye’nin BRICS’e üyeliği Hindistan tarafından engellendi” iddiası”, Erişim Tarihi: 24 Ekim 2024, https://www.aa.com.tr/tr/teyithatti/gazze/turkiyenin-bricse-uyeligi-hindistan-tarafindan-engellendi-iddiasi/1818399.
6) “Vietnam joins BRICS as a Partner Country”, Erişim Tarihi: 13 Haziran 2025, https://brics.br/en/news/vietnam-joins-brics-as-a-partner-country.
[1] “Vietnam joins BRICS as a Partner Country”, https://brics.br/en/news/vietnam-joins-brics-as-a-partner-country , Erişim Tarihi: 13.06.2025.
[2] Merve Demir, “BRICS’in Genişleme Süreci”, https://www.turkiyearastirmalari.org/2024/11/02/yayinlar/analiz/bricsin-genisleme-sureci/#:~:text=%C4%B0lk%20BRIC%20Zirvesi%20ise%202009,%C3%BC%C3%A7%C3%BCnc%C3%BC%20BRIC%20Zirvesi’ne%20kat%C4%B1lm%C4%B1%C5%9Ft%C4%B1r. , Erişim Tarihi: 02.11.2024.
[3]Mariel Ferragamo, “What Is the BRICS Group and Why Is It Expanding?”, https://www.cfr.org/backgrounder/what-brics-group-and-why-it-expanding , Erişim Tarihi: 12.12.2024.
[4] Ben Norton, “BRICS grows, inviting 13 new ‘partner countries’ at historic summit in Kazan, Russia”, https://geopoliticaleconomy.com/2024/10/26/brics-13-partner-countries-summit-kazan-russia/, Erişim Tarihi: 26.10.2024.
[5] “Dışişleri Bakanı Fidan’dan BRICS üyeliği açıklaması: AB üyeliğimiz olsaydı belki de bu arayış içinde olmazdık”, https://www.bbc.com/turkce/articles/cy54v7rxledo , Son Güncelleme Tarihi: 20.09.2024.
[6]“Türkiye’nin BRICS’e üyeliği Hindistan tarafından engellendi” iddiası”, https://www.aa.com.tr/tr/teyithatti/gazze/turkiyenin-bricse-uyeligi-hindistan-tarafindan-engellendi-iddiasi/1818399 , Erişim Tarihi: 24.10.2024.
Fotoğraf: Anadolu Ajansı
