POLSAM | POLİTİK STRATEJİLER ARAŞTIRMA MERKEZİ
İskenderun Teknik Üniversitesi, Ekonomi ve Finans bölümü
Bu çalışmada, petrol krizinin enflasyona etkisi geçmişten bugüne etkilenen ve etkileyen faktörleriyle ele alınmıştır. Çalışmanın temel nedeni petrol krizinin etkilediği gelişmiş ülkelerinin ekonomik büyümesi, istihdamı, işsizlik oranı, üretim hacminin yavaşlaması gibi temel faktörlerle enflasyonist baskının doğrulması sonucu petrol krizinin sadece ülke ekonomisine değil aynı zamanda küresel anlamda da baskılar oluşturabileceği olgularını doğurmuştur. Bu bağlamda petrol krizlerinin petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar, yalnızca enerji piyasasında değil aynı zamanda makroekonomik göstergeleri de doğrudan etkilemektedir. Nitekim 1973 Petrol Krizi, petrol fiyat şoklarının enflasyon üzerindeki belirleyici rolünü ortaya koyan en önemli tarihsel kırılma noktalarından biri olmuştur. Petrol fiyatlarının belirlenmesinde arz-talep dengesi, jeopolitik gelişmeler ve OPEC gibi üretici aktörlerin politika kararları etkili olmaktadır. Sonuç olarak petrol krizleri, geçmişten günümüze enflasyon dinamikleri üzerinde güçlü ve kalıcı etkiler yaratmıştır. Bu doğrultuda ülkeler, enerji arz güvenliğini sağlamak ve enflasyonist baskıları azaltmak amacıyla enerji kaynaklarını çeşitlendirmeye ve alternatif enerji politikaları geliştirmeye yönelmektedir.
Petrol, toprak üzerinde kalan hayvan kalıntıları yüksek sıcaklık ve basınç altında kimyasal değişime uğramasıyla oluşan bir fosil yakıttır. Petrol yer altından ham şekilde çıkarılıp işlenip dünya geneline enerji kaynağı olarak ihraç edilir. Petrol sadece işlenmiş haliyle değil ham haliyle de sanayi, gübre yapımı, plastik yapımı, solventer, ilaçlar gibi birçok alanda ham olarak kullanılmaktadır. Bundan dolayı petrol, modern ekonomilerinin en temel enerji kaynağıdır. Petrokimya endüstrisinde, ulaşım ve enerjide, kimya ve üretimde, ısıtmada, yağlayıcılarda kullanıldığı için petrol fiyatlarındaki hafif dalgalanmamalar ekonomik anlamda piyasayı etkilemektedir. Bu anlamda petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar sadece ekonomiyi değil enflasyonu da etkiler. Özellikle 1973 yılındaki Petrol Krizi ile başlayan süreç petrol fiyatlarının enflasyon üzerindeki etkisini açıkça belirlemiştir.
Petrol, küresel ekonomide temel bir üretim girdisi olup fiyatlarındaki değişimler enflasyon üzerinde doğrudan etkili olmaktadır. Petrol fiyatları büyük ölçüde arz-talep dengesi, Jeopolitik gelişmeler ve OPEC gibi üretici aktörlerin kararları tarafından belirlenmektedir. Ayrıca petrolün dolar üzerinden fiyatlandırılması, döviz kuru artışlarının özellikle ithalatçı ülkelerde maliyetleri yükselmesine neden olmaktadır. Bu bağlamda petrol fiyatlarındaki artışlar üretim ve ulaşım maliyetlerini artırarak enflasyonist baskıları güçlendirmektedir. Tarihsel süreçte petrol krizleri, küresel ekonomi üzerinde önemli etkiler yaratmıştır. Özellikle 1973 Petrol Krizi, Arap petrol ihraç eden ülkelerin İsrail’i destekleyen ülkelere karşı uyguladığı ambargo sonucunda ortaya çıkmış ve enerji arzında ciddi daralmalara yol açmıştır. Benzer şekilde 1979 Petrol Krizi, İran Devrimi sonrasında petrol üretiminde yaşanan düşüş nedeniyle küresel ölçekte bir enerji şokuna neden olmuştur. Söz konusu krizler, petrol arzındaki daralmanın maliyetleri artması sonucunda birçok ülkede yüksek enflasyon ve ekonomik durgunluğu aynı anda yaşandığı stagflasyon süreçlerini beraberinde getirmiştir. Günümüzde petrol, küresel ölçekte en önemli enerji kaynaklarından biri olmayı sürdürmektedir. Özellikle ABD, Çin Japonya, Hindistan ve Rusya gibi ülkeler petrol tüketiminde ön sıralarda yer almakta ve enerji talebinin gelecekte de yüksek seviyelerde devam etmesi beklenmektedir. Bununla birlikte, petrol üretimi ve tüketimi ülkeler arasında eşit dağılmamış olup bu durum, ülkelerin petrol krizlerinden farklı düzeylerde etkilenmesine neden olmaktadır.
Geçmişten bu güne petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar birçok etkeni etkilemekle beraber enflasyonu üzerinde kalıcı ve güçlü baskılar oluşturmuştur. Petrol fiyatlarının bu baskılarını hafifletmek için farklı yenilebilir enerji kaynaklarına yönelmişlerdir. Bununla beraber ekonomik politikaları daha dayanaklı hale getirmeye çalışmışlardır. Sonuç olarak Petrol krizleriyle enflasyon arasında doğrudan ve güçlü bir ilişki olduğu açıkça görülmektedir.
Kaynakça
DİNÇER, H., & KARAKUŞ, H. (2020). Petrol Fiyatlarının Enflasyon Üzerindeki EtkisininBelirlenmesi: G7 Ülkeleri Üzerine Ekonometrik Bir Analiz. Uluslararası Sosyal Ve Hukuk Bilim Araştırmaları Dergisi.
Öztürk, S., & Saygın, S. (2017). 1973 PETROL KRİZİNİN EKONOMİYE ETKİLERİ VE STAGFLASYON OLGUSU. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi.
Pınar, P. D. (2024). 1973 Petrol Krizi ve Türk Dış Politikası. içtimaiyat Sosyal Bilimler Dergisi.
YILMAZ, S., & KALKAN, D. K. (2017). ENERJİ GÜVENLİĞİ KAVRAMI: 1973 PETROL KRİZİIŞIĞINDA BİR TARTIŞMA. Dergipark.
Fotoğraf: Anadolu Ajansı
